Преминете кон содржината

Мечкин тренд или можност? Технолошките акции по ноемвриската корекција

Во првите денови од ноември, цените на технолошките акции го забележаа најостриот краткорочен пад по „Денот на ослободувањето“ (Liberation Day) во 2025 година. На 5 ноември индексот на полупроводници падна за повеќе од 12% во еден ден, што е втор најлош ден во историјата на индексот. Поширокиот технолошки индекс Nasdaq влезе во зона на корекција, бидејќи падна за повеќе од 10% од последниот врв. Изненадува што ова се случува токму кога компаниите објавуваат едни од најдобрите деловни резултати во последните две децении. Пазарот, значи, повеќе се сомнева дали високите инвестиции и промените во деловните модели и понатаму ќе ги носат очекуваните приноси отколку во тоа како компаниите работат денес.

 

Ваквото разидување меѓу работењето на компаниите и движењето на цените на акциите не е ново. И на крајот на технолошкиот и телекомуникацискиот подем на преминот во новиот милениум, многу компании извесно време продолжија да објавуваат одлични резултати, иако нивните акции веќе поевтинуваа. Тоа искуство нè потсетува дека добрите деловни резултати сами по себе не гарантираат натамошен раст на цените. Клучното прашање затоа не е колку добро работат компаниите денес, туку дали сегашниот пад на цените е привремена корекција или знак дека инвестицискиот циклус се ближи кон крајот.

 

Според нашето основно сценарио, сегашната корекција не значи крај на инвестицискиот циклус во вештачката интелигенција (ВИ). Побарувачката за инфраструктура за пресметување (compute infrastructure) расте, добивките на технолошките компании остануваат силни, а вреднувањата значително се намалија поради падот на цените. Затоа сметаме дека корекцијата отвора нови можности за вложување, иако разликите меѓу сегментите на технолошкиот сектор ќе стануваат сè поважни. Врз основа на податоците за добивките, вреднувањата, побарувачката и финансирањето, во продолжение објаснуваме зошто сегашните случувања не ги изедначуваме со оние од 2000 година, каде гледаме најголеми можности за вложување и кои ризици би можеле да го загрозат нашето основно сценарио.

1. Длабока корекција кај поединечните акции, поблага кај индексите 

Корекцијата кај технолошките акции не почна во ноември. Индексот на полупроводници Philadelphia Semiconductor достигна рекордни 14.635 поени уште на 22 јуни 2026 година, а оттогаш постепено се намалуваше. Падот се забрза во ноември. За петте трговски дена до 5 ноември индексот изгуби речиси 22% и се спушти на 9.011 поени, односно 38% под јунскиот врв. Најмногу паднаа акциите на производителите на мемориски чипови и на опрема за производство на полупроводници. Некои изгубија повеќе од половина од вредноста во однос на јунските врвови. Технолошкиот индекс Nasdaq на 5 ноември се намали за 5,5%, што е најголем дневен пад во последните 19 месеци, и го заврши тргувањето речиси 12% под рекордот од 6 октомври годинава. Истиот ден S&P 500 падна за 4,4% и се најде околу 6% под врвот.

 

Редоследот на настаните е поучен. До крајот на октомври корекцијата беше ограничена на акции на компании поврзани со ВИ, додека пошироките индекси останаа блиску до рекордите. На 4 ноември, ден по конгресните избори на средина од претседателскиот мандат, индексот S&P 500 со еднаква тежина на сите акции (Equal Weight Index), кој го покажува движењето на просечната акција, дури достигна нов рекорд. Цената на нафтата се намали поради надежта за крај на војната во Иран. Дури следниот ден корекцијата се прошири на целиот пазар, кога инвеститорите почнаа да се прашуваат дали новиот состав на Конгресот ќе ја забави изградбата на центрите за податоци.

 

Вреди да се погледне и пошироката слика. И покрај падот, индексот на полупроводници сè уште е повеќе од 30% над нивото од почетокот на 2026 година, а S&P 500 е околу 7% над почетното ниво. Во октомври побарувачката за нови изданија на акции и обврзници на технолошки компании повеќекратно го надмина понудениот обем. Нето-приливите во акциските фондови останаа позитивни, а уделот на акции што се тргуваат над својот 200-дневен подвижен просек порасна од околу 55% во средината на октомври на околу 66%.

 

Случувањата ги толкуваме како пренасочување на капиталот во рамките на пазарот, а не како повлекување од акциите. Капиталот се префрлаше од акциите со највисок принос годинава кон запоставените делови на пазарот. По две години во кои приносите беа исклучително концентрирани, тоа е здраво за пазарот, иако е болно за инвеститорите што беа премногу изложени на технолошки акции.

ПоказателОтстапување од рекордот
Индекс на полупроводници (SOX; рекорд на 22.6.2026)−38,4% 
Просечна акција на компанија со висок очекуван раст во S&P 500−27%
Просечна акција во S&P 500−17% 
Nasdaq Composite (рекорд на 6.10.2026)−11,9%
S&P 500 (рекорд на 6.10.2026)−5,9% 

Извор: Bloomberg, сопствени пресметки; вредности на затворање на 5.11.2026. Отстапувањето е пресметано од рекордната вредност на затворање. Акции со висок раст се акции на компании за кои се очекува повисок раст на работењето.

 

Табелата покажува дека корекцијата беше значително подлабока кај поединечните акции отколку кај пошироките индекси, особено кај компаниите за кои се очекува висок иден раст. Најголемите компании имаат најголема тежина во индексите поради нивната пазарна капитализација. Нивната релативна отпорност може да прикрие многу подлабоки падови во други делови на пазарот.

2. Прекумерно инвестирање, финансирање и потиснување на постојните деловни модели: што ги загрижува инвеститорите?

Дискусијата за ВИ на пазарите на капитал помина низ три фази за две години. Прво, учесниците се прашуваа дали вложувањата во инфраструктурата воопшто ќе се исплатат. Потоа, прашањето стана дали растот на инвестициите некогаш ќе заврши. Денес во преден план се три конкретни стравувања. Вреди да ги разгледаме одделно, бидејќи имаат различни причини и различни одговори.

 

Првото стравување е прекумерното инвестирање. Петте најголеми т.н. хиперскалери, односно големи технолошки компании со обемни вложувања во инфраструктура за пресметување, во 2025 година издвоија околу 400 милијарди долари за инвестиции во развојот на ВИ. За 2026 година се проценува дека нивните инвестиции ќе достигнат 700 милијарди долари. Се очекува вкупните вложувања во инфраструктура за ВИ да достигнат околу 1.000 милијарди долари во 2026, околу 1.400 милијарди во 2027 и околу 1.500 милијарди во 2028 година. Со толку брз раст на инвестициите, слободниот паричен тек на некои компании стана негативен во одделни квартали, а од секој дополнителен долар приход компаниите остваруваат помала дополнителна добивка отколку пред една година. Колку е чувствителен пазарот на ова прашање покажа примерот на Alphabet. При објавувањето на резултатите, вкупните приходи и добивката по акција беа под очекувањата, а приходите од облачниот сегмент ги надминаа. Компанијата го потврди годишниот план за инвестиции од 195 до 205 милијарди долари и најави значително зголемување во 2027 година. Следниот ден нејзината акција поевтини за речиси 13%.

 

Одговор на ова стравување даваат податоците за приходите што ги носат инвестициите. Растот на приходите од облачните услуги, важен показател за побарувачката за инфраструктура за ВИ, продолжи во третиот квартал кај четири даватели на услуги. Кај три и се забрза: кај Google Cloud од 82% на 103%, кај Microsoft Azure од 43% на 48% и кај Oracle од 47% на 62%. Нарачките за пресметковни капацитети растат, а сите четири компании сметаат дека веднаш би можеле да продадат дополнителни капацитети. Побарувачката, значи, останува силна. Инвеститорите ги загрижува колку време ќе помине пред високите инвестиции да почнат да носат соодветни парични текови.

ДавателК1 2026К2 2026К3 2026 
Amazon Web Services28%37%39% 
Google Cloud63%82%103% 
Microsoft Azure40%43%48% 
Oracle Cloud44%47%62% 

Извор: Деловни резултати на компаниите. Кварталите на Oracle се поместени: декември–февруари, март–мај и јуни–август.

 

Второто стравување е финансирањето. Изградбата на центри за податоци сè повеќе се финансира со долг. Затоа кредитните пазари станаа важен показател за тоа колку дополнителни вложувања може да се финансираат и по која цена. Најранлива алка се т.н. неоклауд компании, специјализирани даватели на пресметковни капацитети што со големи вложувања, често финансирани со долг, купуваат графички процесори и ги изнајмуваат. Нивните обврзници значително поевтинија во последните недели. Инвеститорите гледаат неусогласеност меѓу непосредните расходи и подоцнежните парични текови, кои зависат од искористеноста на капацитетите, обновувањето на договорите и рефинансирањето.

 

За процена на ризикот за целиот инвестициски циклус, важно е колкав дел од вложувањата зависи од овие даватели. Според процените на кои се потпира нашата анализа, на неоклауд компаниите отпаѓаат околу 8% од сите вложувања во инфраструктура за ВИ, а на петте најголеми технолошки компании околу 80%. Овие компании по правило имаат постабилни парични текови и полесен пристап до финансирање. Затоа проблемите на одделни помали, високо задолжени даватели не може директно да се изедначат со проблеми на целиот сектор.

 

Во исто време се појавуваат нови начини на финансирање кај кои крајниот корисник не ја купува пресметковната опрема директно. На крајот на октомври Bank of America, Citi, Morgan Stanley и Blackstone најавија финансирање од 63 милијарди долари за купување процесори и мрежна опрема на Broadcom за Anthropic. Опремата ќе се купи преку друштво основано за таа намена, кое ќе му ја изнајмува на Anthropic. Банките го организираат делот од финансирањето со повисок приоритет за наплата, а Blackstone го обезбедува субординираниот дел од долгот. Broadcom обезбедува поддршка за преостанатата вредност на опремата поврзана со приоритетниот дел од финансирањето. Со овој аранжман инфраструктурата може да се прошири без корисникот веднаш да ја купи целата опрема. Но тој ја зголемува и финансиската поврзаност меѓу технолошките компании, банките и институционалните инвеститори. При процената на ризикот важно е дали идните приходи од изнајмувањето и користењето на опремата ќе бидат доволни за покривање на преземените обврски.

 

Според нашата процена, проблемите кај задолжените помали даватели би довеле до одложување на одделни проекти, промени во вреднувањата и консолидација, но не и до колапс на целиот инвестициски циклус. Сепак, следењето на кредитните распони на оваа група е еден од најважните рани сигнали што ги опишуваме во петтото поглавје.

 

Третото стравување е дека новите услуги ќе ги потиснат постојните деловни модели. Најновата и најголема грижа на инвеститорите е дали огромните вложувања во ВИ ќе ја загрозат профитабилноста на досегашните, мошне успешни деловни модели. Повод беше интернет-пребарувањето. Alphabet објави дека растот на бројот на пребарувања е највисок во последните пет години, но растот на приходите од пребарување забави, бидејќи одговорите генерирани со ВИ носат помалку приходи од класичните резултати. Истото стравување ги зафати и софтверските компании. Ако агентите со ВИ можат да ја завршат работата за која компаниите плаќале лиценци по корисник, моделот на наплата во целата индустрија ќе мора да се промени. Затоа акциите на софтверските компании годинава се меѓу технолошките акции со најслаб принос, иако приходите на повеќето компании и понатаму растат. И тука има противаргумент. Anthropic, еден од водечките развивачи на модели за ВИ, во проспектот за котирање на берза објави дека во првата половина од минатата година трошел повеќе од два долара за пресметковни капацитети за секој долар приход, а во првата половина од годинава само 55 центи. На OpenRouter, една од најголемите платформи за пристап до модели за ВИ, бројот на обработени токени за една година се зголемил 25 пати, на 113 илјади милијарди неделно. Економиката на користењето на овие модели брзо се подобрува: трошоците за обработка се намалуваат во однос на приходите, додека обемот на користење силно расте. Тоа е важен аргумент во прилог на натамошните вложувања во инфраструктура за пресметување.

 

Податоците за третиот квартал не потврдија ниту едно од овие три стравувања, но не ги ни отфрлија конечно. Реакцијата на цените на акциите на технолошките и комуникациските компании по објавувањето на резултатите беше најлоша во последните десет години, иако деловните резултати беа меѓу најдобрите. Според нас, токму во тој јаз се крие можноста што ја опишуваме во продолжение.

3. Зошто ова не е 2000 година: поширок раст и основни показатели

Споредбата со 2000 година е разбирлива. И овојпат огромните инфраструктурни вложувања се финансираат делумно со долг и делумно со помош од добавувачите, кои на купувачите им помагаат да ги финансираат набавките. Но има четири суштински разлики. Сите четири упатуваат на тоа дека станува збор за корекција на цените во рамките на циклусот, а не за негов крај.

 

Првата разлика се добивките. Според податоците на FactSet од 6 ноември, компаниите од S&P 500 ги зголемија добивките во третиот квартал од 2026 година за околу 31%. Тоа е трет квартал по ред со раст над 25%. Добивките во секторот на информатичката технологија пораснаа за 65%, а 95% од компаниите во секторот ги надминаа очекувањата на аналитичарите. Од 1998 година до врвот во март 2000 година, растот на добивките на технолошките компании значително заостануваше зад растот на цените на нивните акции. Nasdaq порасна за 85% во 1998 и за 102% во 1999 година, додека добивките растеа за 15% до 22% годишно. Денес е обратно: цените на акциите растат побавно од добивките.

 

Втората разлика е што добивките растат кај сè повеќе компании. Последниве години растот на добивките на американскиот пазар на акции го предводеа компаниите од групата „Величествената седумка“: Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia и Tesla. Другите 493 компании што заедно со нив го сочинуваат S&P 500 главно заостануваа. Во третиот квартал од 2026 година, за првпат од крајот на 2022 година, односот се смени. Добивките на другите 493 компании пораснаа за околу 33% во однос на истиот квартал лани, додека добивките на седумте пораснаа за околу 23%. Аналитичарите очекуваат сличен однос и во четвртиот квартал. Повеќето сектори остварија двоцифрен раст на добивките. Тоа покажува дека економскиот раст и растот на добивките веќе не зависат толку силно од мал број најголеми технолошки компании. Токму ширењето на растот на добивките е важна разлика во однос на 2000 година, кога технолошкиот подем беше многу поконцентриран. Тоа објаснува и зошто пошироките индекси остануваат релативно блиску до рекордните нивоа и покрај значителното поевтинување на технолошките акции.

Квартал 2026„Величествената седумка“Другите 493 компании
Прв 63,2%17,4%
Втор118,5% 31,8%
Трет22,6%32,6% 
Четврт (процена)22,6%30,8%

Извор: FactSet, сопствен приказ; состојба на објавите до 3.11.2026. Растот во вториот квартал кај седумте вклучува еднократни добивки од инвестиции. Без нив, растот изнесува околу 43%.

 

Третата разлика се вреднувањата. По октомврискиот пад, односот на цената и очекуваната добивка во технолошкиот сектор е најнизок од март 2020 година. Тој е понизок и од нивото за време на царинскиот шок во пролетта 2025 година и од нивото за време на мечкиниот пазар во 2022 година. Споредбата меѓу секторите е уште појасна. Врз основа на очекуваните добивки за 2027 година, информатичката технологија се вреднува на околу 17,4 пати од добивката, целиот S&P 500 на 17,8 пати, а секторот на основни потрошувачки добра на 23,1 пати. Според добивките за следната година, технологијата се вреднува пониско од пазарниот просек, иако се очекува нејзините добивки да пораснат за повеќе од 40%, наспроти околу 16% за целиот пазар. Слична е сликата и кај полупроводниците на пазарите во развој. Премијата во вреднувањето во однос на остатокот од пазарот целосно исчезна, додека добивките и понатаму брзо растат.

Сектор или индексЦена / очекувана добивка за 2027
Трајни потрошувачки добра24,3 
Основни потрошувачки добра23,1
Индустрија22,4 
Здравство19,1
S&P 500 (цел индекс)17,8 
Недвижности17,5
Информатичка технологија17,4 
Материјали17,0
Комунални услуги16,7 
Комуникациски услуги16,2
Финансии14,7 
Енергетика12,8

Извор: FactSet, Bloomberg, 4.11.2026. Очекуваниот раст на добивките за 2027 година е околу 42% кај информатичката технологија и околу 16% кај S&P 500.

Четвртата разлика е макроекономското опкружување. Показателите за индустриската активност во САД повторно зајакнаа по неколку послаби месеци, а економскиот раст во третиот квартал надмина 3%. Ако цените на нафтата останат на сегашното ниво, не очекуваме дополнителни инфлациски притисоци од цените на енергијата. Во октомври се намалија и бараните приноси на државните обврзници. Тоа поволно влијае врз вреднувањата на акциите, особено кај компаниите за кои се очекува висок иден раст на добивките. Макроекономските податоци засега не укажуваат на позначајно влошување на деловното опкружување што би го загрозило сегашниот раст на приходите и добивките.

 

Сепак, искуството од почетокот на милениумот е важно предупредување. И тогаш многу големи технолошки компании извесно време продолжија да остваруваат висок раст на приходите и добивките, иако цените на нивните акции веќе паѓаа. Дури подоцна, со намалувањето на инвестициите и вишокот производни капацитети, значително се влоши и работењето. Затоа добрите резултати сами по себе не гарантираат натамошен раст на цените на акциите. Клучно е дали компаниите ќе успеат да го одржат сегашниот раст на добивките. Тоа ќе го следиме со показателите од петтото поглавје.

4. Преглед по сегменти: што е евтино, а што само изгледа така

Во четири сегменти на технологијата, цените на акциите паднаа во различен обем и од различни причини. Заедничко е тоа што пазарот користи мерила за вреднување што во оваа фаза од циклусот можат да дадат погрешна слика. Хиперскалерите изгледаат скапо бидејќи обемните капитални расходи (capex) моментално го намалуваат паричниот тек. Мемориските чипови изгледаат евтино бидејќи добивките се на врвот од ценовниот циклус.

 

Хиперскалери: цената го одразува ризикот при реализацијата

 

Според слободниот паричен тек, Alphabet, Amazon, Microsoft, Meta и Oracle изгледаат поскапо од кога било. Кај некои тој е негативен во одделни квартали. Според очекуваните добивки, пак, се вреднуваат пониско од пазарот. Тоа значи дека пазарот го зема предвид ризикот дека вложувањата нема да се исплатат. Аналитичарите очекуваат слободниот паричен тек на групата да го достигне најниското ниво во 2027 година, а од 2028 нагло да порасне. Ако процените се точни, до 2030 година би надминал 450 милијарди долари, речиси двојно повеќе отколку во 2024 година. Се очекува уделот на инвестициите и амортизацијата во приходите да достигне врв следната година. Процените на аналитичарите подразбираат принос од околу 16% пред оданочување на дополнително вложениот капитал, значително над трошокот на капиталот на овие компании. Клучното прашање е дали ќе ја задржат денешната профитабилност при значително поголем обем на работење. Проценуваме дека барем ќе ја задржат. Затоа хиперскалерите ги гледаме како сегмент кај кој пазарот најмногу претерува со песимизмот и евентуалното дополнително поевтинување ќе го искористиме за дополнително купување акции на овие компании. Сепак, растечката амортизација во 2027 и 2028 година ќе врши притисок врз сметководствената добивка дури и ако паричниот тек расте. Во одделни квартали тоа ќе биде извор на дополнителни осцилации.

Година202320242025 2026202720282029 2030
Млрд. USD210250 190−15−13010 220460

 

Извор: Bloomberg, очекувања на аналитичарите; сопствен приказ, ноември 2026 година. Збирно за Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft и Oracle. На изворниот графикон столбовите го покажуваат слободниот паричен тек, а портокаловата линија неговата маржа во проценти.

 

Полупроводници: разлика меѓу пресметковните и мемориските чипови

Кај полупроводниците треба јасно да се разграничат две групи. Производителите на пресметковни чипови за ВИ и нивните договорни производители директно зависат од капиталните расходи на хиперскалерите, кои, како што видовме, не се намалуваат. Nvidia, водечкиот производител на графички процесори, најави раст на приходите од околу 70% за следната деловна година, додека аналитичарите во просек очекуваат 45%. Според нашата процена, овој дел од секторот е разумно вреднуван по корекцијата.

Поинаква е состојбата кај мемориските чипови и опремата за производство на полупроводници. Овие компании беа меѓу најуспешните годинава: акциите на некои од нив поскапеа за повеќе од 300% од почетокот на годината, па по падот изгледаат исклучително евтино. Но вреднувањата се засноваат на добивки остварени при рекордни цени на меморијата и ограничени капацитети. Оперативните маржи во овој дел од секторот историски силно зависат од циклусот. Кога новите капацитети што индустријата ги гради за 2027 и 2028 година ќе излезат на пазарот, цените може да паднат и она што изгледало евтино да стане скапо. Ставовите на аналитичарите тука се разликуваат. Во своите извештаи аналитичарите на Goldman Sachs и Morgan Stanley им даваат предност токму на сегментите каде што има тесни грла во снабдувањето, вклучително и меморијата. Посочуваат дека премијата во вреднувањето на азиските производители на полупроводници веќе исчезнала. Аргументот за вреднувањата е привлечен, но според нас поважен е циклусот. Затоа сме селективни кај акциите на производителите на меморија и опрема и пред сè го следиме рокот за пуштање на новите капацитети. Одложувањето до 2028 година би било позитивно за секторот, а забрзаното пуштање во 2027 би било негативно.

 

Технолошка хардверска опрема: најдиректна врска со капиталните расходи

Производителите на мрежна и оптичка опрема, сервери, системи за напојување и ладење се најблиску до самата изградба на центрите за податоци. Нивните листи на нарачки се зголемуваат, а при објавата на резултатите за третиот квартал раководствата соопштија дека не гледаат знаци на забавување. Структурното тесно грло во овој сегмент е електричната енергија. Сегашните процени покажуваат дека до крајот на деценијата потребите на центрите за податоци во САД ќе ги надминат расположливите капацитети на мрежата. Тоа обезбедува повеќегодишен раст на работењето за компаниите што го решаваат овој проблем. Корекцијата го погоди сегментот заедно со полупроводниците, иако неговите основни деловни показатели не зависат од циклусот на ист начин. Сегментот има и слаба страна: побарувачката за компоненти за ВИ создава недостиг и ги зголемува цените, што им штети на традиционалните дејности, како продажбата на персонални компјутери и потрошувачка електроника.

 

Софтвер: поделба на победници и губитници

Софтверот е единствениот од четирите сегменти во кој корекцијата е последица на сомнеж во деловниот модел, а не во капиталните расходи. Инвеститорите се прашуваат дали компаниите ќе можат и понатаму да наплаќаат лиценци по корисник ако агентите со ВИ ја вршат работата на корисниците. Одговорот не е ист за сите. Според нашата процена, посилни ќе излезат компаниите што имаат сопствени податоци, чии производи се длабоко вградени во деловните процеси и што можат одделно да ги наплаќаат функциите со ВИ. Ранливи се посредниците без сопствени податоци и компаниите чија вредност се темелеше на корисничкиот интерфејс. Дополнителен ризик е задолженоста. Значителен дел од заемите на приватните кредитни фондови во последните години беше наменет токму за софтверски компании. Голем дел од тие заеми достасуваат во 2027 и 2028 година, што ќе биде особено тежок предизвик за компаниите со слаб раст на приходите.

 

Истовремено, развивачите на ВИ како Anthropic и OpenAI брзо напредуваат. Нивните модели можат да вршат сè повеќе задачи за кои досега беше потребен специјализиран софтвер, како програмирање, анализа на податоци, подготовка на документи и корисничка поддршка. Со брзото намалување на трошоците за користење ВИ, оваа алтернатива станува сè подостапна. Традиционалните софтверски компании затоа ризикуваат нивните услуги да изгубат дел од вредноста, а на нивните клиенти да им бидат потребни помалку платени лиценци. Тоа не значи дека ВИ ќе го замени сиот постоен софтвер, но ќе ги засили конкуренцијата и притисокот врз цените. Затоа кај софтверот се насочуваме кон одбрани компании со доволно силна пазарна позиција да ја искористат ВИ во своја корист, наместо таа да им го загрози деловниот модел.

5. Нашите очекувања: основното сценарио и што следиме

Во нашето основно сценарио, пазарот на технолошки акции се приближува кон крајот на периодот на најсилен продажен притисок. Во следните недели би можело да почне постепено закрепнување што би продолжило и во почетокот на следната година. За ваквата прогноза има три причини. Техничката слика се подобрува: по октомвриското најниско ниво, растот опфаќа повеќе акции, а показателот за ширината на пазарот го надмина прагот над кој пазарите историски остварувале подобар принос во однос на ризикот. И календарот им оди во прилог на инвеститорите: ноември и декември историски се меѓу најдобрите месеци за пазарите на акции. Покрај тоа, во последните 50 години приносот на акцискиот индекс во деветте месеци по изборите на средина од претседателскиот мандат во САД бил позитивен без исклучок. Најважно е што работењето на компаниите останува стабилно. Добивките и приходите растат од квартал во квартал, а цените на акциите не го следат тој раст, па вреднувањата се поповолни по секој циклус на објавување резултати.

 

Според нашето основно сценарио, инвестициите на хиперскалерите во 2027 година нема да се намалат; ќе забави само нивниот раст. Инвеститорите ќе бидат попребирливи при вреднувањето отколку порано. Затоа евентуалниот раст на цените на акциите би се темелел главно на растот на добивките на овие компании, а помалку на натамошно зголемување на вреднувањата.

 

Очекуваме највисоки приноси кај акциите на хиперскалерите, производителите на пресметковни чипови за ВИ и компаниите што произведуваат опрема за центри за податоци. Според нашата процена, акциите на производителите на мемориски чипови ќе заостануваат, а кај производителите на опрема за полупроводници ќе бидеме поселективни. Ќе им даваме предност на компании со изразена технолошка предност, чие работење не зависи само од цикличните вложувања во нови производни капацитети за мемориски чипови. Кај софтверските компании очекуваме разликите меѓу победниците и губитниците да се зголемат. Во 2027 година влијанието на големите капитални расходи би можело јасно да се види во слободниот паричен тек. Ако кај хиперскалерите тој го достигне дното и почне да расте во втората половина од годината, како што аналитичарите во просек очекуваат, тоа ќе биде најсилниот аргумент дека циклусот продолжува. Во основното сценарио, политичките ризици пред сè се извор на краткорочни осцилации и не претставуваат трајна закана за инвестицискиот циклус во ВИ. Поделената власт го отежнува донесувањето закони, но не исклучуваме регулаторни ограничувања, особено за изградбата на центри за податоци и за потрошувачката на електрична енергија. Според нашата процена, дел од сегашниот политички притисок би можел постепено да попушти.

 

Во следните недели неколку настани би можеле да го потврдат или да го побијат нашето сценарио. Во средината на ноември ќе бидат објавени резултатите на Nvidia. Потоа следува состанокот на американската централна банка на 9 декември, за кој финансиските пазари проценуваат дека има голема веројатност за дополнително зголемување на каматната стапка. Следува и планираната иницијална јавна понуда на акции (IPO) на Anthropic, еден од водечките развивачи на модели за ВИ. Таа ќе биде важен тест за подготвеноста на инвеститорите да го финансираат брзиот раст на ВИ, а воедно ќе овозможи подетална процена на односот меѓу приходите, трошоците за инфраструктурата за пресметување и профитабилноста. Бидејќи и самите не можеме со сигурност да предвидиме дали основното сценарио ќе се оствари, издвоивме осум клучни сигнали. За секој од нив одредивме што би го потврдило сценариото и што би нè принудило да го промениме.

СигналТековна состојба Што би го потврдило или сменило сценариото
Ширина на пазарот - потврдува 66% од акциите се над својот 200-дневен подвижен просек.Над 60% го потврдува сценариото; под 55% е причина да го напуштиме. 
Раст на облачните услуги - потврдуваРастот се забрза кај сите три најголеми даватели. Раст над 40% и целосна искористеност на капацитетите го потврдуваат сценариото.
Финансиски услови - делумно поддржуваат Приносот на 10-годишните обврзници е 4,9%; Brent е под 100 USD.Принос под 4,8% го потврдува сценариото; над 5,2% е причина да го напуштиме. 
Економика на развивачите на модели - делумно поддржуваПриходите брзо растат, а трошоците за пресметување се под 60 центи за долар приход. Натамошен пад на трошоците со раст на приходите над 100% го потврдува сценариото.
Кредитни распони - делумно поддржуваат Распоните во синџирот на ВИ се зголемија, но притисокот не се прошири.Стеснувањето го потврдува сценариото; ширење на притисокот кон обврзници со инвестициски рејтинг е причина да го напуштиме. 
Реакција на цените на резултатите - отворенПозитивна реакција на резултатите на хиперскалерите имаше само во 5 од последните 12 квартали. Позитивна реакција кај повеќе од половина од компаниите го потврдува сценариото.
Цена на просечната акција - отворен Просечната акција во S&P 500 е 17% под 52-неделниот врв.Приближување до 15% под врвот го потврдува сценариото; пад над 20% е причина да го напуштиме. 
Капацитети за меморија и опрема - отворенВо тек е изградба на нови капацитети за 2027 и 2028 година. Одложување до 2028 го потврдува сценариото; забрзано пуштање во 2027 е причина да го напуштиме.

Извор: Сопствена изработка врз основа на изворите наведени во „Извори и литература“; состојба на 6.11.2026. За основното сценарио е важно да се зголемува бројот на позитивни сигнали, а да се намалува бројот на предупредувачки сигнали. 

6. Ризици: што може да тргне наопаку

Оптимистичкото основно сценарио вреди онолку колку што искрено ќе опишеме што може да го побие. Трите алтернативни сценарија не се еднакво веројатни, но за секое има аналитичари што го поддржуваат. Секое би имало значително различни последици за инвеститорите во технологија.

 

Помалку веројатно, но сериозно сценарио: забавување на капиталните расходи и недостижни очекувања за 2027 година

Дел од аналитичарите веќе сметаат дека очекувањата за растот на добивките на технолошките компании во 2027 година се превисоки и дека растот на добивките кај полупроводниците и во целиот технолошки сектор значително ќе забави следната година. Во ова сценарио, хиперскалерите би задржале дел од нарачките под притисок на акционерите, кои бараат повисок паричен тек, и на политичарите, кои предупредуваат за потрошувачката на струја. Последиците прво би ги почувствувале производителите на меморија и опрема за производство на полупроводници, потоа производителите на хардверска опрема и дури на крајот производителите на пресметковни чипови. Првиот знак веќе е видлив: во последната година хиперскалерите во просек остварувале околу 28 центи дополнителна оперативна добивка на секој дополнителен долар приход, наспроти околу 40 центи пред една година. Аналитичарите што го сметаат ова сценарио за најверојатно препорачуваат намалување на изложеноста на технолошки акции и продажба при секое закрепнување на цените. Наспроти овој став стојат забрзувањето на побарувачката за облачни услуги и историското искуство дека цените на акциите често растеле уште со години по врвот во растот на добивките. Разликата со основното сценарио е главно во времето. И двете предвидуваат забавување на растот, но се разликуваат во процената дали пазарот веќе го вградил тоа во цените.

 

Малку веројатно, но најопасно сценарио: прелевање на притисокот на кредитните пазари 

Ова сценарио најдобро го познаваме од телекомуникацискиот циклус. Изградбата на центри за податоци сè повеќе се финансира со долг, добавувачите помагаат во финансирањето на набавките на своите купувачи, а кредитните распони кај обврзниците на компании поврзани со ВИ веќе се зголемија. Ако се појават пречки при рефинансирање на неоклауд компаниите или ако еден од поголемите проекти задоцни со плаќањата, загриженоста би можела да се прошири на технолошките компании со инвестициски кредитен рејтинг, а потоа и на поширокиот пазар. Загриженоста за економскиот раст тогаш би ги погодила цените на акциите, обврзниците и општата подготвеност за преземање ризик. Кај мешаните портфолија тоа барем привремено би ги намалило придобивките од диверзификацијата. Разликите со 2000 година се суштински: денес 80% од вложувањата ги финансираат компании со едни од најсилните биланси во светот и со позитивни оперативни парични текови. Во 2000 година тоа не беше случај. Проценуваме дека ова сценарио е малку веројатно, но дека последиците би биле најголеми. Затоа кредитните распони ги следиме со исто внимание како и цените на акциите.

 

Структурен ризик: ВИ ги потиснува постојните деловни модели

Најтешката претпоставка во нашето основно сценарио е дека хиперскалерите и развивачите на модели при значително поголем обем на работење ќе ја задржат денешната профитабилност. Ако ВИ навистина ги промени интернет-пребарувањето, моделот на огласување и наплатата на лиценци по корисник, така што одличните бизниси ќе станат само добри, вреднувањата ќе останат трајно пониски. Во ова сценарио софтверот би бил најголемиот губитник. Хиперскалерите би се поделиле на оние што продаваат пресметковни капацитети и оние што ги користат за сопствени услуги. Производителите на чипови би останале во релативно поволна положба додека трае изградбата. Ова сценарио е најтешко да се потврди или побие, бидејќи се одвива бавно. Најдобро мерило е да се спореди растот на приходите од пребарување и огласување со растот на користењето.

 

Позитивен ризик: брз пресврт 

Треба да го споменеме и ризикот во спротивна насока. Ако резултатите на Nvidia во средината на ноември и најавите за капиталните расходи во 2027 година ги надминат очекувањата, пазарот би можел брзо и нагло да се сврти нагоре, како по секоја од трите поголеми корекции во последните две години. Инвеститорите што излегле во текот на корекцијата би го пропуштиле закрепнувањето. Историски гледано, тоа е најскапата грешка при вложување во сектори што растат.

СегментОсновно сценариоЗабавување на капиталните расходиПритисок врз кредитните пазари Потиснување на деловните модели
ХиперскалериПозитивноБлаго позитивно НегативноНеутрално
Пресметковни чипови за ВИПозитивно Благо негативноНегативноНеутрално
Меморија и опрема Благо негативноНегативноНегативноНеутрално 
Хардверска опремaПозитивноНегативноНегативно Благо позитивно
СофтверНеутралноБлаго позитивно НегативноНегативно

Извор: Сопствена изработка врз основа на изворите наведени во „Извори и литература“. Оцените го покажуваат релативното влијание врз деловните и инвестициските изгледи, а не апсолутните приноси. Ефектот од потиснувањето на деловните модели се разликува меѓу хиперскалерите.

Табелата ја сумира нашата процена за релативното влијание на сценаријата врз пет групи технолошки компании. Станува збор за споредба на чувствителноста на различните деловни модели, а не за прогноза за апсолутните приноси на акциите. Меморијата и опремата за производство на полупроводници остануваат најчувствителни на ризикот од инвестицискиот циклус. Давателите на пресметковни чипови и хиперскалерите се релативно поотпорни во основното сценарио. Побавниот раст на вложувањата во одредена мера би можел да им користи на софтверските компании, доколку истовремено не се оствари ризикот од потиснување на нивните деловни модели.

 

Во разгледаните анализи на повеќе меѓународни финансиски институции преовладува ставот дека побарувачката за ВИ останува голема, дека вложувањата на најголемите технолошки компании ќе бидат високи и во 2027 година и дека селективниот пристап е поважен од изложеноста на целиот технолошки сектор. Отворени остануваат прашањата дали ќе се остварат очекуваните добивки за 2027 година, колку брзо ќе се нормализираат цените на меморијата, дали високите капитални расходи ќе создадат доволни парични текови и дали притисокот кај позадолжените даватели може да се прошири на пошироките кредитни пазари.

Заклучок и прогноза 

Според нашата процена, корекцијата на цените на технолошките акции се должи на промена во расположението на инвеститорите, а не на влошено работење на компаниите. Добивките растат најбрзо во последните дваесет години, растот на побарувачката за облачни услуги се забрзува, а вреднувањата на технологијата според добивките за следната година се под пазарниот просек. Пазарот го казнува чекањето: чекањето на паричниот тек што сега го апсорбираат инвестициите и чекањето доказ дека деловните модели нема да ослабнат. Во нашето основно сценарио очекуваме постепено закрепнување на пазарот во следните недели. Очекуваме да предводат хиперскалерите, производителите на пресметковни чипови и производителите на хардверска опрема за центри за податоци, меморијата и опремата за производство на полупроводници да заостануваат, а софтверот да се подели на победници и губитници. Во 2027 година основното сценарио ќе биде на важен тест: ќе се види дали слободниот паричен тек на хиперскалерите навистина ќе почне да расте.

 

Ризиците се реални и не ги потценуваме. Ако растот на вложувањата забави побрзо од очекуваното, акциите во сегментите на меморијата, опремата за производство на полупроводници и хардверската опрема ќе претрпат уште еден бран падови. Ако притисокот кај задолжените помали даватели се прелее на поширокиот кредитен пазар, ќе биде погоден целиот пазар, не само технологијата. Ако ВИ навистина ги претвори одличните бизниси во само добри, вреднувањата ќе останат трајно пониски. Семафорот од петтото поглавје ни помага навреме да ги забележиме овие сценарија. Во наредните месеци редовно ќе го ажурираме.

 

Што значи ова за инвеститорот? Корекцијата сама по себе не е причина за продажба на технолошки акции, но е погоден момент повторно да се провери нивниот удел во целото инвестициско портфолио. „NLB Skladi – Visoka tehnologija“ (Висока технологија) е фонд наменет пред сè да дополни еден од добро диверзифицираните фондови во понудата на NLB Skladi, на пример Globalni delniški (Глобален акциски), Globalni uravnoteženi (Глобален балансиран) или Svetovni razviti trgi delniški (Акциски фонд за развиените светски пазари). Како самостојно вложување или вложување со голем удел во целото портфолио, тој носи несразмерно голем инвестициски ризик. Инвеститорите кај кои уделот на технологијата значително го надминал нивото што одговара на нивниот финансиски профил, инвестициските цели и односот кон ризикот треба да размислат за постепено приспособување на портфолиото и да избегнуваат непромислени одлуки во деновите на најголемите падови.

 

И понатаму имаме позитивен став за долгорочните изгледи на технолошкиот сектор. Структурните фактори на раст, пред сè развојот на ВИ и вложувањата поврзани со него, остануваат силни, иако разликите меѓу успешните и помалку успешните компании ќе се зголемуваат. За инвеститорите чија изложеност на технолошкиот сектор е усогласена со финансискиот профил и долгорочните инвестициски цели, сегашната корекција сама по себе не е причина за промена на стратегијата. Осцилациите веројатно ќе останат големи. За долгорочен успех е поважно да се остане доследен на промислена стратегија отколку да се прават обиди да се погоди секој краткорочен пресврт на пазарот.

 

Автор:
Matej Mazi

Анализа на пазарот на капитал

Прочитајте ги нашите публикации, во кои ги следиме, коментираме и анализираме актуелните случувања на пазарите на капитал.